«Ambrosia kınkanatlıları» nın erginleri de, larvaları da ağaç kabuğu ile kambiyum tabakasında kalmayıp odunun derinlerine girerler. Daha çok kurumuş veya kurumak üzere olan ağaçları tercih ederler. Bu kınkanatlılar’ın, odunla beslendikten başka, açtıkları tünellerde ürettikleri «ambrosia» adlı san bir fongüsle de beslendikleri sanılmaktadır.
Yapılan incelemeler, dişi böceğin, kendi inini açmak üzere doğduğu inden uçup gidreken ambrosia sporlarını da beraberinde götürdüğünü göstermiştir. Yeni geçitler de böylece kısa zamanda fongüslerle astarlanmış olur. Bilmeyen, bu fongüsleri bir kükürt tabakası sanabilirse de, bir büyüteçle bakıldığı vakit, ucunda ufak ve yuvarlak birer şiş olan kısa saplardan meydana gelmiş bir kitle oldukları görülür. Yumurtalar, larvalar, pupalar ve ergin ambrosia kınkanatlıları fongüsle astarlanmış bu tünellerde yaşarlar. Tüneller odunun kalitesini düşürür. Ambrosia kınkanatlıları bazen odunlar kesilip kereste halinde ev inşaatında kullanıldıktan sonra da tahtaların içinde yaşamaya devam ederler.
AMBROSİA KINKANATLILARI
AĞAÇ KABUĞU KINKANATLILARI
«Ağaç kabuğu kınkanatlısı», bir ağacın kabuğunun altına garip şekiller çizen ve kabuğu gevşeten böcektir. Çeşitli türleri ağaçların, kökler ile en ince dallar arasındaki başka başka kısımlarına saldırdıklarından, dalları ve ağacı öldürmekte gecikmezler.
Dişi, ağacın kabuğunu oyduktan sonra bunun hemen altındaki büyüyen yeşil kambiyom tabakasında odunun tanelerine paralel bir tünel açar. Bu tünel boyunca belli aralıklarla minik, beyaz yumurtalarını yumurtlar. Yumurtalardan çıkan küçük larvalar da ana tünelle dik açı çizen daha ufak tüneller kazarak şişmanlar ve ilerledikçe tünellerini daha da genişletirler. Bu yollar hiç bir zaman birbirleriyle birleşmez.
Birçok ağaç kabuğu hortumlu kınkanatlısı aynı ağaca saldıracak olurlarsa, üzerinde beslendikleri dalları veya gövdeyi kemer gibi oyarlar. Bu şekilde dönümlerle ormanı yok ettikleri görülmüştür. Bu kınkanatlılar’ın yalnız Birleşik Amerika’da elli yılda bir milyar dolarlık ağaç tahrip edecekleri hesaplanmıştır.
Ağaç Kabuğu Kınkanatlıları ve Ambrosia Kınkanatlıları
Ağaç kabuğu kınkanatlıları’yle ambrosia kınkanatlıları (Scolytidae), sırf sebep oldukları muazzam zararlar ve sürdükleri ilginç hayat sebebiyle bahis konusu edilen çok ufak hortumlu kınkanatlılar’dır.
PAMUK BÖCEĞİ
(Anthonomus grandis) «Pamuk böceği», Amerika’nın güneyindeki pamuk tarlalarında büyük zararlara yol açan bir asıl hortumlu kınkanatlıdır. Avrupa’da çok yaygın 4,5 milimetrelik bir yakın akrabası olan «elma çiçeği böceği» (Anthonomus pomorum) da meyva bahçelerinde büyük zararlar yapar. «Erik böceği» (Conotrachelus nenuphar) eriklerden başka, elmalar ve kirazlarla da beslenir.
Asıl Hortumlu Kınkanatlılar
Asıl hortumlu kınkanatlı ailesinde (Curçulionidae) bütün kınkanatlı ailelerinkinden fazla tür olduğu sanılmaktadır. Birçok kınkanatlı aileleri tür bakımından zengin olduklarına göre, asıl hortumlu kınkanatlılar’ın onları da geçmesi gerekir. Bugüne kadar 40 000 türleri tespit edilmiştir. Fakat her gün yeni türler keşfedildiğine göre, bu rakamın günün birinde 70 000 ‘e veya 100 000′e kadar çıkması beklenebilir.
Asıl hortumlu kınkanatlıların çoğu parlak renkleri olanlar da vardır. İrilikleri de çok çeşitlidir. Toplu iğne başı iriliğinde minikleri olduğu gibi, 7 - 8 santim uzunluğunda garip görünüşlü devleri de vardır. Hortumun uzunluğu da türüne göre değişir. Örneğin, fındık asıl hortumlu kınkanatlılarında çok kere böceğin kendinden uzundur. Böceklerin, hortumlarını nasıl idare edebildikleri gerçekten şaşırtıcıdır.
Asıl hortumlu kınkanatlılar bitkilerle beslenir ve daha çok yemişlere, tohumlara ve fındık, fıstıklara dadanırlar. Bundan ötürü insanlara zararlı olacakları gayet tabiîdir. Birleşik Amerika’da yaban gülleriyle bahçe güllerine dadanan gül asıl hortumlu kınkanatlısı (Rhynehites bicolor) bunlardan biridir. Bu kırmızı ve siyah renkli böcek 6 milimetre uzunluğunda olur. Aynı gruptan 5 milimetrelik kıllı odun oyucusu’nu (Rhynehites pubescens), 3 milimetrelik «dal delicisi» ni (Rhynehites interpunetatus), «erik oyucusu» nu (Rhynehites cupreus), «meşe yaprağı sancısı» m (Attelabus curculionides), sayabiliriz. 3,5 - 4,5 milimetre uzunluğundaki «hunisancı» (Rhynehites betulae) de ilkbaharda çeşitli ağaçların üzerinde görülerek
bunların yapraklarını ince huniler şeklinde yuvarlar ve bunlann içine 2-4 yumurtasını yumurtlar.
ÇEKİRDEK KAHVE BÖCEĞİ
(Areocerus fasciculatus) «Çekirdek kahve böceği», ön planda çekirdek kahveye, bundan başka kakaoya, pamuğa, sinamekiye ve kuru yemişlere zarar verir. Bu maddelerin tüccarlarının, bu ufak kahverengi kınkanatlı yüzünden başları derttedir. Sevkedilen mallarla Hindistan’dan dünyanın en uzak köşelerine kadar yayılmış ve her gittiği yerde tutunarak üremiştir. Fakat kışların çok soğuk olduğu yerlerde uzun ömürlü olmaz.
«Anthribidae» ailesini meydana getiren 2 000 türün çoğu tropikal enlemlerde yaşamaktadır. Avustralyanın Queensland bölgesinde, Yeni Gine’de ve başka yerlerde yeni türlerin keşfedilmesine devam edilmektedir.
Fongüs Hortumlu Kınkanatlıları
Fongüs hortumlu kınkanatlılarımnı(Anthribidae) ilk bakışta hortumlu kın kanatlı’ya benzetmekte güçlük çekersiniz. Zira çoğunda gaga çok kısa ve enlidir, duyargalar da dirsekli olmadıktan başka, türlerin bazısında çok uzun (çok kere böceğin kendinden daha uzun) ve incedir. Fongüs hortumlu kınkanatlıları, bazen müze koleksiyoncularını dahi aldatarak uzun - boynuzlu kınkanatlılar’dan (Cerambycidae) zannedilmiştir. İki aile üyelerini ayırt etmenin kestirme yolu, kınkanatlı’nın bacaklarının bölütlerini savmaktır. Uzun-boynuzlu kınkanatlıların bacakları dört bölütlü gözükmelerine rağmen, beş bölütlü, fongüs hortumlu kınkanatlıları’nın bacakları ise dört bölütlü gözükmelerine rağmen, üç bölütlüdür.
Erginlerden bazıları, larvalarının beslendikleri odun föngüslerinin çevresinde görülebilirler Daha başkaları buğday v.s. gibi tahıl fongüslerine rağbet eder. Birçok türler ise dalların veya kurumuş ağaçların ölü odununu oyarlar. Tohumlarla ve baklagillerle beslenenleri de vardır.
İlkel Hortumlu Kınkanatlılar
Bu garip biçimli kınkanatlılara ilkel denilmesi, faaliyetlerinin öbür hortumlu kmkanatlılarınki gibi iyi organize edilmemiş olmasından ileri gelir. Aslında bu hortumlu kınkanatlılar yaşadıkları hayata göre mükemmel teşkilâtlanmışlardır. Erkek Dişiye Nasıl Yardım Eder: Hortumlu kınkanatlılarda kafanın şekli bakımından eşeyler arasında büyük ayrılık vardır. Erkeklerde kafa kısa ve kalın olduktan başka, kıskaca benzer bir çift iri çeneyle silâhlıdır. Dişilerde kafa ince bir hortum şeklinde uzamıştır. Ucunda bir çift ufak çene vardır. Dişi bu gagasıyle yeni devrilmiş veya kurumak üzere olan bir ağacın kabuğunda bir delik açar. Zamanı gelince, bunun dibinde, aç düşmanlardan emniyette bir yumurta yumurtlar. Yumurta burada aç düşmanlardan emniyette olacak, yumurtadan çıkacak yavru ise bol yiyecek bulacaktır. Erkek, eşini iş başında seyretmekten hoşlanır görünmektedir. Bu arada başka bir erkek oralara sokulduğu takdirde, derhal saldırıya geçecek ve kafasiyle toslar ata ata rakibini kaçırmaya çalışacaktır.
Hepsi oldukça ince yapılıdır. Duyargaları, birçok hortumlu kınkanatlılar’ınki gibi dirsekli olacağına, bazen uçlarında hafifçe yumruludur. Bir türe giren üyelerin hepsi aynı irilikte değildir. Bazıları 12 milimetre uzunluğunda olduğu halde, başkaları 50 milimetrelik bir uzunluğa erişir. Hortumun uzunluğu ve duyargaların kafanın üzerindeki mevkii de değişir.
Açılan delik fazla derin olduğu takdirde, dişi bazen çenesini kurtarmayı başaramaz. O zaman erkek onun imdadına yetişir. Dişi bacakonu, karnına basarak manivela prensibine uygun şekilde kurtarır.
Türlerin çoğu, gevşek ağaç kabuklarının altında sürü halinde toplaşan arkadaş canlısı yaratıklardır.
Bu ilkel hortumlu kınkanatlılar’ın yer aldığı «Brentidae» ailesi pek kalabalık değildir. Çoğu tropikal enlemlerde yaşayan yaklaşık olarak dokuz yüz türü vardır.
HORTUMLU KINKANATLILAR
KAFALARI gaga veya hortum şeklinde uzamış kınkanatlılar vardır. Bu uzantı bazılarında pek o kadar belirli değildir, daha başkalarında aksine derhal dikkati çeker. Hortum kısa veya uzun, enli veya ince olabilir. Fakat hortumun şekli ve büyüklüğü ne olursa olsun, böceğin ağız kısımları daima en ucundadır.
Bu hortum veya gaga, türlerin hayatında önemli bir rol oynar. Dişiler bunun yardımıyle yumurtalarını yumurtlamak üzere bir delik kazarlar. Bu kınkanatlılara sırf bu özelliklerinden dolayı «hortumlu kınkanatlılar» denilmiştir.
Hortumlu kınkanatlılar’ın zararlı olduğu inanışı öylesine yerleşmiştir ki, bütün gruba insanlar tarafından harp ilân edilmiştir. Aslında türlerin sadece birkaçı zalrarlıdır, birçokları ise bitkileri kontrol etmek ve bitkisel maddeleri toprağa iade etmek gibi çok önemli vazifeler yerine getirirler. Hortumlu kmkanatlılar’m altı ailesi bilinmektedir.
Kaplumbağa Kınkanatlıları
«Cassidinae» alt - ailesi üyeleri yassı yapılı yuvarlak veya oval kın kanatlılar’dır. Kanat örtülerinin ve toraks’larının kenarı genişlemiştir. Bu genişleyen kenar, böceğin oturduğu yaprağa yapışır ve tıpkı kaplumbağa kabuğunun kaplumbağayı örtmesi gibi, böceğin bacaklarını ve kafasını örter. Ortak isimleri de bundan ileri gelir. Kaplumbağa kınkanatlıların çoğu parlak renklidir. Sarıları pırıl pırıl bir altın rengindedir. Parlaklık, ışık ışınlarını kıran yüzeye yakın vücut sıvılarından gelir. Böcek ölünce, nefis parlaklığı da kaybolur.